Αποτρεπτική ικανότητα και αμυντική αναβάθμιση

Τι σημαίνει «ενίσχυση αποτροπής»;

Η αποτροπή δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται οι κίνδυνοι ή ότι λύνονται αυτόματα οι διαφορές με άλλες χώρες. Σημαίνει ότι το κόστος μιας επιθετικής ενέργειας γίνεται υψηλότερο και πιο αβέβαιο για όποιον την εξετάζει.

Στην πράξη, η αποτροπή επηρεάζεται από την ποιότητα των μέσων, την εκπαίδευση, τα όπλα μεγάλης ακρίβειας, τη διαλειτουργικότητα με συμμάχους, την ετοιμότητα και την ικανότητα υποστήριξης. Γι’ αυτό η αξιολόγηση της αμυντικής πολιτικής δεν μπορεί να περιορίζεται στην αγορά ενός αεροσκάφους ή μιας φρεγάτας.

Άλλαξε η ποιοτική ισορροπία στον αέρα;

Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι λύθηκαν όλα τα ζητήματα διαθεσιμότητας, υποδομών ή κόστους υποστήριξης. Δείχνει όμως ότι ο κορμός της αεροπορικής αποτροπής αναβαθμίστηκε ουσιαστικά.

Τι αλλάζει στη θάλασσα;

Το Πολεμικό Ναυτικό αντιμετώπιζε για χρόνια πρόβλημα γήρανσης βασικών μονάδων επιφανείας. Η απόκτηση φρεγατών FDI / Belharra και η ενίσχυση της ναυτικής αεροπορίας με MH-60R δεν αφορούν μόνο την αντικατάσταση παλαιών μέσων. Αφορούν την απόκτηση νέων δυνατοτήτων σε αντιαεροπορική άμυνα, ανθυποβρυχιακό πόλεμο, επιτήρηση και επιχειρήσεις σε μεγαλύτερες αποστάσεις.

Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι ολόκληρος ο στόλος ανανεώθηκε. Παραμένουν ανάγκες σε MEKO, υποβρύχια, πλοία υποστήριξης και μικρότερες μονάδες. Η διαφορά είναι ότι ξεκίνησε ένας κύκλος ανανέωσης που είχε καθυστερήσει για πολλά χρόνια.

Γιατί τα C-130 και C-27 είναι κρίσιμα, παρότι δεν γίνονται πρωτοσέλιδα;

Τα μεταγωγικά αεροσκάφη δεν είναι εντυπωσιακά όσο τα μαχητικά, αλλά χωρίς αυτά ένας στρατός χάνει μεγάλο μέρος της επιχειρησιακής του ευελιξίας. Μεταφέρουν προσωπικό, υλικό, ανταλλακτικά, ανθρωπιστική βοήθεια και μπορούν να υποστηρίξουν αποστολές εκκένωσης, κρίσεων και μεταφοράς σε νησιωτικό περιβάλλον.

Η περίπτωση των C-27J είναι χαρακτηριστική παλαιότερης στρέβλωσης: αγορά μέσων χωρίς επαρκή μακροχρόνια υποστήριξη, διαδοχικές συμβάσεις και τελικά χαμηλές διαθεσιμότητες όταν οι συμβάσεις πάγωσαν κατά την περίοδο της κρίσης. Η επαναφορά των μεταγωγικών σε επιχειρησιακό επίπεδο απαιτεί τεχνική υποστήριξη, ανταλλακτικά και επανεκπαίδευση πληρωμάτων.

Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα των αερομεταφορών λύθηκε οριστικά. Δείχνει όμως ότι η διαθεσιμότητα παλαιότερων μέσων άρχισε να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα στρατηγικής σημασίας και όχι ως τεχνική λεπτομέρεια.

Άλλαξε η λογική των εξοπλισμών;

Για δεκαετίες, οι εξοπλισμοί είχαν συνδεθεί στη δημόσια αντίληψη με υπερκοστολογήσεις, υποθέσεις διαφθοράς και αποσπασματικές αγορές χωρίς επαρκή μέριμνα για υποστήριξη. Αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αξιολόγηση της σημερινής περιόδου, όμως, δεν πρέπει να βασίζεται στο αν μπορεί κανείς να αποδείξει ότι «δεν υπάρχουν πια μίζες»· κάτι τέτοιο δεν αποδεικνύεται γενικά και εκ των προτέρων.

Αυτό που μπορεί να αξιολογηθεί είναι αν αλλάζει η μεθοδολογία: πολυετής σχεδιασμός, πρόβλεψη κύκλου ζωής, FOS, διαθεσιμότητες, εγχώρια συμμετοχή και σύνδεση των προμηθειών με βιομηχανική βάση. Η ανακοίνωση 12ετούς εξοπλιστικού σχεδιασμού και η έμφαση σε υποστήριξη υφιστάμενων συστημάτων δείχνουν μετατόπιση από την αποσπασματική αγορά προς πιο συνεκτικό προγραμματισμό.

Μένει κάτι στην Ελλάδα ή απλώς αγοράζονται συστήματα από το εξωτερικό;

Η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ μιας απλής προμήθειας και μιας στρατηγικής επένδυσης είναι το τι μένει στη χώρα μετά την αγορά. Αν ένα πρόγραμμα δημιουργεί τεχνογνωσία, πιστοποιήσεις, θέσεις εργασίας, συντήρηση και δυνατότητα συμμετοχής σε διεθνείς αλυσίδες παραγωγής, τότε η αξία του είναι μεγαλύτερη από το μέσο που αποκτάται.

Το πρόγραμμα F-16 Viper είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς η αναβάθμιση γίνεται με ουσιαστική συμμετοχή της ΕΑΒ. Παράλληλα, στα νέα προγράμματα τίθεται όλο και περισσότερο ως στόχος η συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, ενώ οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και οι χρηματοδοτήσεις προς μικρομεσαίες εταιρείες δημιουργούν νέο πεδίο για ελληνικές επιχειρήσεις.

Τι δεν αποδεικνύει: Δεν σημαίνει ότι η ελληνική αμυντική βιομηχανία έχει φτάσει στο επίπεδο που θα έπρεπε. Δείχνει όμως ότι η εγχώρια συμμετοχή άρχισε να αντιμετωπίζεται ως κριτήριο αμυντικής πολιτικής και όχι ως δευτερεύουσα λεπτομέρεια.

Τι προσθέτουν η «Ατζέντα 2030» και η «Ασπίδα του Αχιλλέα»;

Η σημαντικότερη αλλαγή μετά τις μεμονωμένες προμήθειες είναι η προσπάθεια ένταξής τους σε μακροχρόνιο σχέδιο. Το 2025 παρουσιάστηκε ο Μακροπρόθεσμος Προγραμματισμός Αμυντικών Εξοπλισμών 2025–2036: δωδεκαετές πλαίσιο, με προβλέψεις για ακόμη οκτώ χρόνια. Το ίδιο το Υπουργείο διευκρίνισε ότι πρόκειται για σχεδιασμό και όχι για αυτόματη έγκριση κάθε αγοράς.

Η λογική είναι ένα δικτυωμένο σύστημα αισθητήρων, διοίκησης και όπλων που θα καλύπτει την επικράτεια και θα αποδεσμεύει ακριβές φρεγάτες και μαχητικά από τη μόνιμη τοπική άμυνα. Τον Μάρτιο 2026 το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε αποφάσεις για το αντι-drone, αντιαεροπορικό και αντιβαλλιστικό σκέλος, το σύστημα διοίκησης και ελέγχου, τον εκσυγχρονισμό των τεσσάρων φρεγατών ΜΕΚΟ και τις υποδομές των F-35.

Τι δεν αποδεικνύει: Ένα εγκεκριμένο πλαίσιο ή ένας στόχος εγχώριας συμμετοχής δεν ισοδυναμεί με παραδομένο και επιχειρησιακά ολοκληρωμένο σύστημα. Η πραγματική αξιολόγηση απαιτεί συμβάσεις, δοκιμές, επαρκή αποθέματα πυρομαχικών, εκπαιδευμένο προσωπικό και διαλειτουργικότητα.

Τι δεν έχει λυθεί;

Μια σοβαρή αποτίμηση της Άμυνας δεν μπορεί να παρουσιάσει την εικόνα ως ολοκληρωμένη. Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει ανάγκες σε πολλούς τομείς: αναβάθμιση MEKO, νέα υποβρύχια σε βάθος χρόνου, σύγχρονα αντιαεροπορικά, drones, πυρομαχικά, κυβερνοάμυνα, στρατιωτικές επικοινωνίες και μεγαλύτερη εγχώρια παραγωγική βάση.

Επίσης, κάθε νέο μέσο δημιουργεί μελλοντικό κόστος. Τα Rafale, οι FDI, τα F-35 και τα ελικόπτερα δεν είναι μόνο αρχική δαπάνη. Χρειάζονται υποδομές, εκπαίδευση, ανταλλακτικά, όπλα, αναβαθμίσεις και τεχνική υποστήριξη για δεκαετίες.